. . . . . . "A ra\u00EDz de la exposici\u00F3n _Singulares: artistas, autodidactas, emancipadas_ presentada en el LaM (del 3 de octubre de 2026 al 14 de febrero de 2027), estas dos jornadas se centran en las mujeres artistas, **a aquellas que han creado \u00ABal margen\u00BB**, al margen de los circuitos art\u00EDsticos tradicionales, o cuya obra ha quedado relegada a un segundo plano en la historia del arte. Permiten **entrecruzar trayectorias marcadas por diferentes formas de marginaci\u00F3n** (sociales, culturales, geogr\u00E1ficas o relacionadas con el g\u00E9nero), ya se trate de artistas an\u00F3nimas, autodidactas, vinculadas al arte bruto, o cuyas pr\u00E1cticas y trayectorias han escapado a los marcos habituales de reconocimiento. \nM\u00E1s all\u00E1 de la oposici\u00F3n entre centro y periferia, estas jornadas proponen reflexionar sobre lo que une estas experiencias plurales y analizar las relaciones, a menudo complejas, **entre las mujeres artistas y las formas de exclusi\u00F3n**. Se tratar\u00E1, en particular, de examinar los contextos de producci\u00F3n situados fuera de los marcos \u00ABleg\u00EDtimos\u00BB del arte, las situaciones de marginaci\u00F3n \u2014psiqui\u00E1trica, social, geogr\u00E1fica, entre otras\u2014 as\u00ED como las pr\u00E1cticas y los medios alternativos gracias a los cuales algunas obras han podido ver la luz y difundirse. \nEstas jornadas ser\u00E1n tambi\u00E9n una ocasi\u00F3n **para cuestionar el papel y la responsabilidad de las instituciones** en el reconocimiento, la exposici\u00F3n y la transmisi\u00F3n de estas obras. \u00BFC\u00F3mo dar visibilidad a trayectorias que durante mucho tiempo han sido marginadas sin por ello encasillarlas en nuevas categor\u00EDas? \u00BFC\u00F3mo transmitir estas obras sin ignorar los contextos, las tensiones y las relaciones de poder que han marcado su historia? Se tratar\u00E1, por tanto, de reflexionarlas formas en que las instituciones pueden contribuir a hacer evolucionar los relatos del arte, sin dejar de prestar atenci\u00F3n a la pluralidad y a la singularidad de las trayectorias.\n\nEn un momento en el que los museos se cuestionan sus pr\u00E1cticas, sus narrativas y sus formas de acoger la diversidad, el LaM propone un ciclo de encuentros dedicado a las relaciones, complejas y a veces parad\u00F3jicas, entre las formas art\u00EDsticas producidas al margen de los marcos consagrados del arte y las instituciones que las reconocen y las exponen. En la encrucijada entre el arte bruto, el arte moderno y el arte contempor\u00E1neo, las colecciones del LaM ofrecen un terreno privilegiado para cuestionar estos procesos de reconocimiento y las categor\u00EDas que los acompa\u00F1an, en la continuidad de la historia de un museo de las singularidades. Estas jornadas de estudio se inscriben en una din\u00E1mica a largo plazo impulsada por el LaM, a imagen del coloquio \u00ABDerecho al arte bruto\u00BB que se celebr\u00F3 en diciembre de 2025._\n\n**Comit\u00E9 directivo**%A0 \nGenevi\u00E8ve Fraisse \u2014fil\u00F3sofa, directora em\u00E9rita de investigaci\u00F3n del CNRS/CRAL\u2014 EHESS \nS\u00E9bastien Faucon \u2014 director, LaM%A0 \nJeanne-Bathilde Lacourt \u2014 conservadora jefe, responsable del servicio de conservaci\u00F3n, LaM%A0 \nGr\u00E9gory Prang\u00E9 \u2014 responsable del programa prospectivo, de las ediciones y de la investigaci\u00F3n, LaM \nChristophe Boulanger \u2014 adjunto de conservaci\u00F3n encargado del arte bruto, LaM\n\n[Programa completo](https://www.musee-lam.fr/sites/default/files/2026-11/Programme%20V3.pdf)"@es . "In conjunction with the exhibition _Singuli%E8res: Artists, Self-Taught, Emancipated_ on view at the LaM (October 3, 2026 \u2013 February 14, 2027), these two days focus on women artists, **those who have created on the fringes**, outside traditional art circuits, or whose work has been sidelined by art history. They provide an opportunity **to explore life paths marked by various forms of marginalization** (social, cultural, geographic, or gender-based), whether these artists are anonymous, self-taught artists, those associated with *art brut*, or those whose practices and trajectories have fallen outside the usual frameworks of recognition.%A0 \nBy moving beyond the opposition between center and periphery, this conference aims to explore what connects these diverse experiences and to examine the often-complex relationships **between women artists and forms of exclusion**. In particular, the focus will be on examining production contexts situated outside the \u201Clegitimate\u201D frameworks of art, situations of marginalization\u2014psychiatric, social, geographic, among others\u2014 as well as the practices and unconventional means through which certain works were able to come into being and circulate. \nThese sessions will also provide an opportunity **to examine the role and responsibility of institutions** in the recognition, exhibition, and transmission of these works. How can we bring to light trajectories that have long been sidelined without confining them to new categories? How can we transmit these works without ignoring the contexts, tensions, and power dynamics that have shaped their history? The aim will thus be to reflectthe ways in which institutions can contribute to evolving the narratives of art, while remaining attentive to the plurality and singularity of these trajectories.\n\n_%C0 At a time when museums are questioning their practices, their narratives, and their approaches to embracing diversity, the LaM is offering a series of events dedicated to the complex and sometimes paradoxical relationships between artistic forms produced outside established art frameworks and the institutions that recognize and exhibit them. At the intersection of art brut, modern, and contemporary art, the LaM\u2019s collections provide a prime setting for examining these processes of recognition and the categories that accompany them, in keeping with the history of a museum dedicated to singularities. These study days are part of a long-term initiative led by the LaM, following in the footsteps of the \u201CDroit au brut\u201D symposium held in December 2025._\n\n**Steering Committee**%A0 \nGenevi\u00E8ve Fraisse \u2013 philosopher, emeritus research director at CNRS/CRAL \u2013 EHESS \nS\u00E9bastien Faucon \u2013 Director, LaM%A0 \nJeanne-Bathilde Lacourt \u2013 Chief Curator, Head of the Conservation Department, LaM%A0 \nGr\u00E9gory Prang\u00E9 \u2013 Head of the Forward-Looking Program, Publications, and Research, LaMA \nChristophe Boulanger \u2013 Curatorial Associate in charge of Art Brut, LaMA\n\n[Full Program](https://www.musee-lam.fr/sites/default/files/2026-11/Programme%20V3.pdf)"@en . "En \u00E9cho \u00E0 l\u2019exposition _Singuli\u00E8res : artistes, autodidactes, affranchies_ pr\u00E9sent\u00E9e au LaM (3 octobre 2026 \u2013 14 f\u00E9vrier 2027), ces deux journ\u00E9es s\u2019int\u00E9ressent aux femmes artistes, **\u00E0 celles qui ont cr\u00E9\u00E9 \u00E0 la lisi\u00E8re**, en marge des circuits artistiques traditionnels, ou dont l\u2019\u0153uvre a \u00E9t\u00E9 laiss\u00E9e \u00E0 l\u2019\u00E9cart de l\u2019histoire de l\u2019art. Elles permettent **de croiser des parcours marqu\u00E9s par diff\u00E9rentes formes de marginalisation** (sociales, culturelles, g\u00E9ographiques ou li\u00E9es au genre), qu\u2019il s\u2019agisse d\u2019artistes anonymes, autodidactes, associ\u00E9es \u00E0 l\u2019art brut, ou dont les pratiques et les trajectoires ont \u00E9chapp\u00E9 aux cadres habituels de reconnaissance.\u00A0 \nEn d\u00E9passant l\u2019opposition entre centre et marge, ces journ\u00E9es proposent de penser ce qui relie ces exp\u00E9riences plurielles, et d\u2019interroger les relations, souvent complexes, **entre femmes artistes et formes d\u2019exclusion**. Il s\u2019agira notamment d\u2019examiner les contextes de production situ\u00E9s en dehors des cadres \u00AB l\u00E9gitimes \u00BB de l\u2019art, les situations de rel\u00E9gation \u2014 psychiatrique, sociale, g\u00E9ographique, entre autres \u2014 ainsi que les pratiques et les moyens d\u00E9tourn\u00E9s par lesquels certaines \u0153uvres ont pu advenir et circuler. \nCes journ\u00E9es seront \u00E9galement l\u2019occasion **d\u2019interroger le r\u00F4le et la responsabilit\u00E9 des institutions** dans la reconnaissance, l\u2019exposition et la transmission de ces \u0153uvres. Comment rendre visibles des trajectoires longtemps tenues \u00E0 l\u2019\u00E9cart sans pour autant les enfermer dans de nouvelles cat\u00E9gories ? Comment transmettre ces \u0153uvres sans ignorer les contextes, les tensions et les rapports de pouvoir qui ont travers\u00E9 leur histoire ? Il s\u2019agira ainsi de r\u00E9fl\u00E9chir aux mani\u00E8res dont les institutions peuvent contribuer \u00E0 faire \u00E9voluer les r\u00E9cits de l\u2019art, tout en restant attentives \u00E0 la pluralit\u00E9 et \u00E0 la singularit\u00E9 des parcours.\n\n_\u00C0 l\u2019heure o\u00F9 les mus\u00E9es interrogent leurs pratiques, leurs r\u00E9cits et leurs mani\u00E8res d\u2019accueillir la diversit\u00E9, le LaM propose un cycle de rencontres consacr\u00E9 aux relations, complexes et parfois paradoxales, entre les formes artistiques produites en dehors des cadres consacr\u00E9s de l\u2019art et les institutions qui les reconnaissent, les exposent. \u00C0 la crois\u00E9e de l\u2019art brut, moderne et contemporain, les collections du LaM offrent un terrain privil\u00E9gi\u00E9 pour interroger ces processus de reconnaissance et les cat\u00E9gories qui les accompagnent, dans la continuit\u00E9 de l\u2019histoire d\u2019un mus\u00E9e des singularit\u00E9s. Ces journ\u00E9es d\u2019\u00E9tude s\u2019inscrivent dans une dynamique au long cours port\u00E9e par le LaM, \u00E0 l\u2019image du colloque \u00AB Droit au brut \u00BB qui s\u2019est tenu en d\u00E9cembre 2025._\n\n**Comit\u00E9 de pilotage**\u00A0 \nGenevi\u00E8ve Fraisse \u2013 philosophe, directrice de recherche \u00E9m\u00E9rite au CNRS/ CRAL \u2013 EHESS \nS\u00E9bastien Faucon \u2013 directeur, LaM\u00A0 \nJeanne-Bathilde Lacourt \u2013 conservatrice en chef, responsable du service de la conservation, LaM\u00A0 \nGr\u00E9goire Prang\u00E9 \u2013 responsable du programme prospectif, des \u00E9ditions et de la recherche, LaM\u00A0 \nChristophe Boulanger \u2013 attach\u00E9 de conservation en charge de l\u2019art brut, LaM\n\n[Programme complet](https://www.musee-lam.fr/sites/default/files/2026-11/Programme%20V3.pdf)"@fr . "In het kader van de tentoonstelling _Singuli%E8res: kunstenaars, autodidacten, onafhankelijke vrouwen_, te zien in het LaM (3 oktober 2026 \u2013 14 februari 2027) worden deze twee dagen gewijd aan vrouwelijke kunstenaars, **met name degenen die aan de rand hebben gecre\u00EBerd**, buiten de traditionele kunstcircuits om, of wier werk buiten de kunstgeschiedenis is gehouden. Ze bieden de mogelijkheid **om levenslopen met elkaar te vergelijken die gekenmerkt worden door verschillende vormen van marginalisering** (sociaal, cultureel, geografisch of gendergerelateerd), of het nu gaat om anonieme kunstenaars, autodidacten, kunstenaars uit de art brut-beweging, of kunstenaars wier werkwijzen en loopbanen buiten de gebruikelijke kaders van erkenning zijn gebleven.%A0 \nDoor de tegenstelling tussen centrum en marge te overstijgen, bieden deze dagen de gelegenheid om na te denken over wat deze veelzijdige ervaringen met elkaar verbindt, en om de vaak complexe relaties **tussen vrouwelijke kunstenaars en vormen van uitsluiting** te onderzoeken. Het gaat er met name om de productiecontexten te onderzoeken die zich buiten de %AB \u201Elegitieme\u201C %BB kaders van de kunst bevinden, de situaties van uitsluiting \u2013 onder meer op psychiatrisch, sociaal en geografisch vlak \u2013 evenals de praktijken en de omgeleide middelen waardoor bepaalde kunstwerken tot stand konden komen en verspreid konden worden. \nDeze dagen bieden tevens de gelegenheid **om de rol en de verantwoordelijkheid van instellingen** bij de erkenning, tentoonstelling en overdracht van deze werken ter discussie te stellen. Hoe kunnen we trajecten zichtbaar maken die lange tijd buiten beeld zijn gebleven, zonder ze daarbij in nieuwe categorie\u00EBn op te sluiten? Hoe kunnen we deze werken doorgeven zonder de contexten, spanningen en machtsverhoudingen te negeren die hun geschiedenis hebben gekenmerkt? Het gaat er dus om na te denkende manieren waarop instellingen kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van de kunstverhalen, terwijl ze tegelijkertijd aandacht blijven schenken aan de pluraliteit en de eigenheid van de trajecten.\n\n_%C0 nu musea hun praktijken, hun verhalen en hun manieren om diversiteit te omarmen ter discussie stellen, biedt het LaM een reeks bijeenkomsten aan gewijd aan de complexe en soms paradoxale relaties tussen kunstvormen die buiten de gevestigde kunstkaders worden geproduceerd en de instellingen die deze erkennen en tentoonstellen. Op het snijvlak van art brut, moderne en hedendaagse kunst, bieden de collecties van het LaM een uitgelezen terrein om deze erkenningsprocessen en de bijbehorende categorie\u00EBn te onderzoeken, in het verlengde van de geschiedenis van een museum van eigenheden. Deze studiedagen maken deel uit van een langetermijninitiatief van het LaM, in navolging van het colloquium \u201EDroit au brut\u201D dat in december 2025 plaatsvond._\n\n**Stuurcommissie**%A0 \nGenevi\u00E8ve Fraisse \u2013 filosofe, emeritus onderzoeksdirectrice bij het CNRS/CRAL \u2013 EHESS \nS\u00E9bastien Faucon \u2013 directeur, LaM%A0 \nJeanne-Bathilde Lacourt \u2013 hoofdconservator, verantwoordelijk voor de afdeling conservering, LaM%A0 \nGr\u00E9gory Prang\u00E9 \u2013 verantwoordelijke voor het toekomstgericht programma, publicaties en onderzoek, LaM \nChristophe Boulanger \u2013 conservator belast met art brut, LaM\n\n[Volledig programma](https://www.musee-lam.fr/sites/default/files/2026-11/Programme%20V3.pdf)"@nl . "In occasione della mostra _Singuli%E8res: artiste, autodidatte, emancipate_ presentata al LaM (dal 3 ottobre 2026 al 14 febbraio 2027), queste due giornate sono dedicate alle artiste, **%E0 quelle che si sono affermate ai margini**, al di fuori dei circuiti artistici tradizionali, o la cui opera \u00E8 stata %E9t%E9 lasciata %E0 l\u2019%E9carta della storia dell\u2019arte. Queste giornate consentono **di incrociare percorsi segnati da diverse forme di emarginazione** (sociali, culturali, geografiche o legate al genere), che si tratti di artiste anonime, autodidatti, legati all\u2019art brut, o le cui pratiche e traiettorie sono sfuggite ai consueti schemi di riconoscimento.%A0 \nSuperando l\u2019opposizione tra centro e margine, queste giornate propongono di riflettere su ci\u00F2 che accomuna queste esperienze plurali e di interrogarsi sulle relazioni, spesso complesse, **tra le artiste e le forme di esclusione**. Si tratter\u00E0 in particolare di esaminare i contesti di produzione situati al di fuori dei quadri %AB legittimi %BB dell\u2019arte, le situazioni di emarginazione \u2013 psichiatrica, sociale, geografica, tra le altre \u2013 nonch\u00E9 le pratiche e i mezzi alternativi grazie ai quali alcune opere hanno potuto vedere la luce e diffondersi. \nQueste giornate saranno inoltre l\u2019occasione **per interrogarsi sul ruolo e sulla responsabilit\u00E0 delle istituzioni** nel riconoscimento, nell\u2019esposizione e nella trasmissione di queste opere. Come rendere visibili percorsi a lungo tenuti %E0 l?%E9cart senza per questo rinchiuderli in nuove categorie? Come trasmettere queste opere senza ignorare i contesti, le tensioni e i rapporti di potere che hanno attraversato la loro storia? Si tratter\u00E0 quindi di riflettereE9chir ai modi in cui le istituzioni possono contribuire a far evolvere le narrazioni dell\u2019arte, pur rimanendo attente alla pluralit\u00E0 e alla singolarit\u00E0 dei percorsi.\n\n_In un momento in cui i musei mettono in discussione le proprie pratiche, le proprie narrazioni e i propri modi di accogliere la diversit\u00E0, il LaM propone un ciclo di incontri dedicato alle relazioni, complesse e talvolta paradossali, tra le forme artistiche prodotte al di fuori dei contesti consolidati dell\u2019arte e le istituzioni che le riconoscono e le espongono. Al crocevia tra art brut, arte moderna e contemporanea, le collezioni del LaM offrono un terreno privilegiato per interrogarsi su questi processi di riconoscimento e sulle categorie che li accompagnano, nella continuit\u00E0 della storia di un museo delle singolarit\u00E0. Queste giornate di studio si inseriscono in una dinamica a lungo termine promossa dal LaM, sulla scia del convegno \u00ABDroit au brut\u00BB tenutosi nel dicembre 2025._\n\n**Comitato direttivo**%A0 \nGenevi\u00E8ve Fraisse \u2013 filosofa, direttrice di ricerca emerita presso il CNRS/CRAL \u2013 EHESS \nS\u00E9bastien Faucon \u2013 direttore, LaM%A0 \nJeanne-Bathilde Lacourt \u2013 conservatrice capo, responsabile del servizio di conservazione, LaM%A0 \nGr\u00E9gory Prang\u00E9 \u2013 responsabile del programma prospettico, delle pubblicazioni e della ricerca, LaM \nChristophe Boulanger \u2013 addetto alla conservazione incaricato dell\u2019art brut, LaM\n\n[Programma completo](https://www.musee-lam.fr/sites/default/files/2026-11/Programme%20V3.pdf)"@it . "In Anlehnung an die Ausstellung _Singuli%E8res: K\u00FCnstlerinnen, Autodidaktinnen, Unabh\u00E4ngige_, die im LaM (3. Oktober 2026 \u2013 14. Februar 2027) pr\u00E4sentiert wird, widmen sich diese beiden Tage K\u00FCnstlerinnen, **%E0 jenen, die am Rande**, abseits der traditionellen Kunstkreise, geschaffen haben oder deren Werk in der Kunstgeschichte au\u00DFer Acht gelassen wurde. Sie bieten die M\u00F6glichkeit, **Lebenswege zu beleuchten, die von verschiedenen Formen der Marginalisierung gepr\u00E4gt sind** (sozial, kulturell, geografisch oder geschlechtsspezifisch), sei es bei anonymen K\u00FCnstlerinnen, Autodidakten, der Art brut zugeordneten K\u00FCnstler*innen oder solchen, deren Praktiken und Werdeg\u00E4nge sich den \u00FCblichen Rahmen der Anerkennung entzogen haben.%A0 \nIndem sie den Gegensatz zwischen Zentrum und Peripherie \u00FCberwinden, bieten diese Tagungen die Gelegenheit, dar\u00FCber nachzudenken, was diese vielf\u00E4ltigen Erfahrungen verbindet, und die oft komplexen Beziehungen **zwischen K\u00FCnstlerinnen und Formen der Ausgrenzung** zu hinterfragen. Dabei geht es insbesondere darum, die Produktionskontexte au\u00DFerhalb der \u201Elegitimen\u201C Rahmen der Kunst zu untersuchen, die Situationen der Ausgrenzung \u2013 unter anderem psychiatrischer, sozialer und geografischer Art \u2013 sowie die Praktiken und die zweckentfremdeten Mittel, durch die bestimmte Werke entstehen und verbreitet werden konnten. \nDiese Tagung bietet zudem die Gelegenheit, **die Rolle und die Verantwortung der Institutionen** bei der Anerkennung, Ausstellung und Vermittlung dieser Werke zu hinterfragen. Wie lassen sich Lebenswege sichtbar machen, die lange Zeit ausgeklammert wurden, ohne sie dabei in neue Kategorien zu pressen? Wie lassen sich diese Werke vermitteln, ohne die Kontexte, Spannungen und Machtverh\u00E4ltnisse zu ignorieren, die ihre Geschichte gepr\u00E4gt haben? Es geht also darum, dar\u00FCber nachzudenken,, wie Institutionen dazu beitragen k\u00F6nnen, die Erz\u00E4hlungen der Kunst weiterzuentwickeln, und dabei gleichzeitig der Vielfalt und Einzigartigkeit der Lebenswege Rechnung zu tragen.\n\n_%C0 In einer Zeit, in der Museen ihre Praktiken, ihre Erz\u00E4hlungen und ihre Art, Vielfalt zu integrieren, hinterfragen, bietet das LaM eine Veranstaltungsreihe an, die sich den komplexen und manchmal paradoxen Beziehungen zwischen den au\u00DFerhalb der etablierten Kunstrahmen entstandenen k\u00FCnstlerischen Formen und den Institutionen widmet, die diese anerkennen und ausstellen. An der Schnittstelle zwischen Art brut, moderner und zeitgen\u00F6ssischer Kunst bieten die Sammlungen des LaM einen privilegierten Rahmen, um diese Anerkennungsprozesse und die damit verbundenen Kategorien zu hinterfragen \u2013 ganz im Sinne der Geschichte eines Museums der Einzigartigkeiten. Diese Studientage sind Teil einer langfristigen Dynamik, die vom LaM vorangetrieben wird, ganz im Sinne des Kolloquiums \u201EDroit au brut\u201C, das im Dezember 2025 stattfand._\n\n**Lenkungsausschuss**%A0 \nGenevi\u00E8ve Fraisse \u2013 Philosophin, emeritierte Forschungsdirektorin am CNRS/CRAL \u2013 EHESS \nS\u00E9bastien Faucon \u2013 Direktor, LaM%A0 \nJeanne-Bathilde Lacourt \u2013 Chefkonservatorin, Leiterin der Konservierungsabteilung, LaM%A0 \nGr\u00E9gory Prang\u00E9 \u2013 Leiter des Zukunftsprogramms, der Publikationen und der Forschung, LaM \nChristophe Boulanger \u2013 Konservator mit Zust\u00E4ndigkeit f\u00FCr Art brut, LaM\n\n[Vollst\u00E4ndiges Programm](https://www.musee-lam.fr/sites/default/files/2026-11/Programme%20V3.pdf)"@de . "Femmes artistes, autodidactes, affranchies : Trajectoires, r\u00E9cits et enjeux institutionnels"@fr . "FMAPIC000V522671189" .